وبلاگicon
وبلاگ شخصی دکتر محمدرضا بختیاری
دکتر محمدرضا بختیاری
تماس با من: bakhtiari09@gmail.com
درباره من
آرشیو وبلاگ
      وبلاگ شخصی دکتر محمدرضا بختیاری (Dr Mohammad Reza Bakhtiari)
طب آزمایشگاهی


مطالب

  • معرفي طب آزمايشگاهي
  • ديابت (به صفحه اختصاصي ديابت مليتوس مراجعه شود)
  • مدیریت جامع کیفیت (TQM) در آزمایشگاه تشخیص طبی
  • عكسبرداري ميكروسكوپي با وسايل ساده
  • استفاده از منابع اطلاعات فناوری در طب آزمایشگاهی
  • پري اکلامپسي 

معرفي طب آزمايشگاهي

طب آزمايشگاهي شاخه اي از طب است كه نقشي اساسي در سلامت ار طريق تشخيص، پايش و درمان بيماريها بر عهده دارد. در اين رشته مطالعه بر روي خون و مايعات بدن به لحاظ بيوشيميايي-هورمون شناختي، ميكروب شناسي، و ايمونولوژي-سرولوژي صورت مي گيرد. نتايج حاصل از اين مطالعات راهنماي بسيار خوب و مؤثري براي تشخيص و درمان بيماريها است. مي توان گفت امروزه طب آزمايشگاهي جزء جدانشدني و لازم در تمام گرايشها و تخصصهاي طب است.

مدیریت جامع کیفیت (TQM) در آزمایشگاه تشخیص طبی

کیفیت واژه ای است که در صنایع و علوم فراوان بکار می رود اما هم در بین اهل نظر و هم بین عوام برداشتها و تفاسیر گوناگونی از آن وجود دارد. طبق تعریف فیلیپ کرازبی (Crosby) "کیفیت عبارت است از تطبیق محصول (product) یا خدمت (service) با الزامات ویژگیها و استانداردهای از پیش تعریف شده". وی معتقد است تعریف الزامات و استانداردها باید با انتظارات مشتری مطابقت کامل داشته باشد. جوران (Juran) و دمینگ (Deming) که آنها هم از پیشکسوتان TQM در صنایع می باشند بر تعهد مستمر تمام مدیران و کارکنان به کیفیت، کنترل آماری به منظور کاستن از تفاوتهای (variations) حاصل از فرآیندها (processes)، مطابقت محصول با مشخصات از پیش تعریف شده، و تأمبن رضایت مشتریان تاکید می ورزند. به نظر آنان کیفیت مزیتی است رایگان و آنچه که هزینه در بر دارد کیفیت پایین است زیرا معمولاً باعث دوباره کاری و از دست دادن مشتری خواهد شد. هدف اصلی در TQM ارتقاء کیفیت همراه با کاهش هزینه هاست.

 

سیر تحول مدیریت کیفیت

در طی سه دهة گذشته نظامهای ارتقاء و مدیریت کیفیت بسرعت متحول شده اند. در ابتدا بازرسی ساده (inspection) مطرح بود که بعد با روشهای آماری کنترل کیفیت (QC) جایگزین شد. سپس نظام تضمین کیفیت (QA) بوجود آمد که    جامع تر بود و جوانب بیشتری از کار را دربر گرفته و از ابزارهای کنترلی بیشتری استفاده می کرد. ویژگی که متمایز کنندة QA از دو نظام قبلی بود، علاوه بر تاکید بر تشخیص مشکل به مسائل پیشگیری از مشکلات نیز می پرداخت که برای نیل به این هدف باید برنامه ریزی (planning) کرد.

TQM یا مدیریت جامع کیفیت بالاترین و جدیدترین سطح از نظامهای شناخته شده کیفیت است که رویکردی است مدیریتی و تفکری سیستمیک مبتنی بر ارتقاء مستمر کیفیت با مشارکت همة کارکنان برای کسب رضایت مشتریان. این نوع مدیریت را عامل اصلی پیشرفت صنعتی ژاپن، کرة جنوبی و بسیاری از کشورهای صنعتی دیگر می دانند.

TQM رویکردی است سازمان شمول که هر فردی از اعضای سازمان با بروز خلاقیتها و انگیزه در آن مشارکت دارد. مطالعة سیستماتیک فرآیندها، ارتقای مستمر آنها و کسب رضایت مشتریان ارکان اصلی آن را تشکیل می دهد.

در منابع ممکن است از TQM با عناوین دیگری یاد شود، مثل کنترل جامع کیفیت(TQC) یا ارتقاء  مستمر کیفیت (Continous Quality Improvement=CQI) که مبین جامع بودن و استمرار آن است.

وجوه تمایز TQM از QA

 

بر خلاف تضمین کیفیت، مبنای TQM تطبیق با استانداردها یعنی بایدها و حداقلهایی که از بیرون سازمان (مثلاً دولت) دیکته می شود، نیست. بلکه مبنای آن شناسایی و تحلیل نیازها و  خواسته های روز مشتریان و استفاده کنندگان از خدمت و برآورده کردن فوری آنها با بهبود عملکرد فرآیندهاست. بنابراین امری است پویا که جز با تعهد مدیریت و کارکنانِ دارای  انگیزه های درونی محقق نخواهد شد.

تضمین کیفیت به گروهی تفویض می شود، مثل کمیته یا واحد QA که وظیفة آنها یافتن مشکل و حل آن است. در حالی که ارتقای مستمر کیفیت از طریق آموزش مداوم و دخیل کردن همة کارکنان صورت می پذیرد. برنامه ریزی و کار گروهی به منظور اصلاح فرآیندهای تولید یا ارائة خدمت، شغل اول همة افراد سازمان است.

در یک کلام QA در پی رعایت حداقلهاست ولی TQM به طور دایم با ظرفیت سازی کیفیت را ارتقاء می بخشد تا در هر زمان به حداکثرها برسد.

توجه به این نکته لازم است که TQM نفی کنندة نظامهای قبلی نیست بلکه کامل کنندة آنهاست.

 

اصول کیفیت                                        

اگرچه ممکن است کانون توجه هر نظریه پرداز با دیگری متفاوت باشد اما نقاط مورد وفاق عمومی به قرار زیر است:

1-  کیفیت را می توان تعریف کرد و آن را سنجید. لازم است هر سازمان بر مبنای انتظارات مشتریان و کاربران خود تعریفی اختصاصی و با جزئیات از کیفیت داشته باشد. کاربر می تواند داخل یا خارج سازمانی باشد. چنانچه محصول یا کار یک قسمت، ماده اولیة قسمت بعد باشد، قسمت دوم کاربر یا مشتری قسمت اول است. ولی به هر حال هر سازمانی مشتریان خارج از سیستم خود دارد که در نظامهای بهداشتی-درمانی، بیمار مشتری اصلی است و در مورد آزمایشگاه کاربر و مشتری طبیب و بیمار است که لازم است الزامات و استانداردهای لازم برای رضایت آنها تعریف شود.

2-   کیفیت امری است پویا. کیفیت نسبی است و محصول یا خدمت دائماً می تواند بطور نسبی بهتر یا بدتر شود و این در خدمات پزشکی نیز صادق است. لذا در TQM استمرار برای ارتقاء کیفیت اصل است.

3-   فرآیندها در هر سازمانی باید درست انجام شود. فرآیندها و ارتباطات آنها با هم باید     به نحوی طراحی شود که امکان ایجاد اشتباه به صفر برسد.

4-    کیفیت با نتایج مرتبط است. ارتقاء کیفیت باید به حصول نتیجة مطلوب منجر شود وگرنه اتلاف وقت و منابع است.

کیفیت در خدمات پزشکیبهداشتی

تعریف کیفیت در خدمات بهداشتی و پزشکی همچون صنعت سیری تکاملی داشته است. یکی از آخرین تعاریف کیفیت در خدمات پزشکی که انستیتوی طب امریکا آن را ارائه داده است می گوید: "کیفیت درجاتی از خدمات بهداشتی ارائه شده به افراد و جوامع است که مطابق دانش حرفه ای روز باشد و احتمال نتایج مطلوب را افزایش دهد". عبارت خدمات بهداشتی در این تعریف به هر نوع خدمت در سطوح پیشگیری، تشخیص، درمان، و توانبخشی اطلاق می شود. مطابقت با دانش حرفه ای روز هم مستلزم بکارگیری فناوریهای کارآمد و مناسب و نیز آموزس افراد و بروز نگهداشتن اطلاعات نظری و عملی آنهاست.

به هر تقدیر در نظامهای خدمات بهداشتی، ابعاد خدمت کیفی را می توان از لحاظ عملکردی در موارد ذیل خلاصه کرد:

  1. انتخاب نوع و اندازة مناسب خدمت
  2. دسترسی همة بیماران به خدمت مناسب در زمان نیاز
  3. تداوم خدمت
  4. مؤثر بودن و کارآیی
  5. بازدهی مناسب یعنی با حداقل هزینه نتایج مطلوب را بدست دهد
  6. احترام و توجه به گیرندة خدمت و خانواده
  7. رعایت ایمنی
  8. بموقع بودن

 TQM  در آزمایشگاه تشخیص طبی

TQM رویکردی است فلسفی-مدیریتی برای بهبود وضعیت سازمان و ارتقاء کیفیت در تمام جوانب. با اینکه ریشه در صنعت دارد، ولی اصول و مفاهیم آن در بسیاری از نظامهای بهداشتی از جمله آزمایشگاههای تشخیص طبی پذیرفته شده و به اجرا در آمده است.

ارتقای مستمر کیفیت که هدف اصلی TQM است بر تعدادی اصل و استوار است که درک آنها به بهتر پیاده شدن TQM در آزمایشگاهها کمکی وافر می کند:

1- فرآیندها و سیستمها منشاء اکثر مشکلات مربوط به کیفیت است. تاکید بر فرآیندها به ایجاد دیدگاه جدیدی منجر شده که معتقد است سازمان مجموعه ای سیستماتیک از فرآیندهاست، شکل 1. به عنوان مثال از دید پزشک بالینی در بیمارستان یا درمانگاه حداقل چهار فرآیند وجود دارد که عبارت است از معاینة بیمار (فرآیندA)، انجام آزمایشهای پاراکلینیکی(B)، تشخیص بیماری(C)، و درمان بیماری(D). مدیر همین مرکز، سازمان را در قالب فرآیندهای پذیرش بیمار(A)، پیگیری خدمات به بیمار(B)، ترخیص وی(C)، و ارائة صورتحساب و وصول هزینة انجام شده (D) می بیند. مدیر آزمایشگاه نیز مسئولیتهای خود را در فرآیندهای دریافت نمونة بیماران(A)، آماده سازی نمونه ها(B)، انجام آزمایشها(C)، و گزارش نتایج(D) دنبال می کند. به همین ترتیب افراد انجام دهندة آزمایش می توانند وظایف خویش را بصورت فرآیندهای دریافت نمونه های آماده شده(A)، آنالیز آنها(B)، کنترل کیفیت(C)، و در نهایت ارائة پاسخها(D) تصور کنند. نظام جامع برای این سازمان در بر گیرنده و تنظیم کنندة تمام فرآیندهای مذکور و مشابه آنهاست. حال بدیهی است افراد حرفه ای غالباً به ارائة خوب و کیفی خدمات تمایل دارند که انگیزه ای طبیعی است. ولی اگر فرآیندها و ارتباطات آنها صحیح طراحی نشده یا اهداف مبهم باشد، مواد و تجهیزات مناسب نباشد، و فرهنگ کار گروهی پی ریزی نشده باشد، افراد در کار خود توفیقی نخواهند یافت و به دلیل سرخوردگی و ناامیدی انگیزة طبیعی خود را از دست می دهند، در نتیجه دور باطل ایجاد شده که افت شدید کیفیت را به همراه خواهد داشت. تجربیات در صنعت نشان  می دهد 85 تا 90 درصد خطاها مربوط به فرآیندهاست و تنها در10 تا 15 درصد موارد مشکلاتی هست که با بهبود عملکرد افراد بر طرف می شود. پس در درجة اول باید فرآیندها را ارتقاء داد.

2- اگر فرآیندها درست عمل کنند محصول یا خدمت بی نقص خواهد بود. تمام کارکنان و مدیران باید به درک واحد و کاملی از چگونگی عملکرد فرآیندها برسند و بطور دایمی بر مبنای تحلیل اطلاعات قابل حصول از خود فرآیندها و مشتریان به اصلاح فرآیند بپردازند. حتی ارزیابی عملکرد کارکنان باید بصورت جزئی از تحلیل آماری عملکرد فرآیندها باشد. اگر کاری ناقص و نادرست انجام شود، مهم نیست چه کسی اشتباه کرده بلکه باید دید طراحی فرآیند و ارتباطات آن در سیستم واجد چه نقص با عیوبی بوده که امکان ایجاد اشتباه را از بین نبرده است.

برای درک و شناخت بهتر فرآیندها لازم است نمودار هر فرآیند را بصورت کامل و شفاف به روی کاغذ آورد. تفکر سیستمی در مورد فرآیند ایجاب می کند هر فرآیند را به شکل کلی زیر تصور نمود:

ورودی        فرآیند          خروجی          

ورودی فرآیند توسط تدارک کننده تأمبن می شود. در خود سیستم اقدام کننده عملیات لازم را انجام می دهد و نتیجة کار بصورت خروجی برای کاربر یا مشتری خواهد بود. در سیستمهای پیچیده، زیر سیستمهایی را می توان تصور کرد که خروجی هر یک ورودی دیگری است. چنانچه نوع و ترتیب عملیات را با جزئیات مکتوب نماییم، نمودار کاملتری بدست که می توان کارهای انجام شده را قدم به قدم تحلیل و ریشة نقصها و خطاهای احتمالی را تعیین کرد. بعلاوه هر عملی که روی نتیجة کار بی تاثیر و لذا زاید است، مشخص شده و حذف خواهد شد.

3-کارکنان کلید موفقیت برنامه های TQM هستند. حسن تمرکز بر فرآیندها این است که وقتی مشکلی بوجود آید به جای اینکه سؤال شود مقصر کیست؟ گفته می شود چرا فرآیند درست عمل نمی کند؟ به این ترتیب هراس از ملامت در افراد از بین رفته و در نتیجه هر شخصی بر روی ارتقای فرآیند متمرکز می شود و نه دفاع از خود. به این ترتیب خلاقیت افراد شکوفا شده و با تمرکز بر فرآیندها و توجه به نیازها و انتظارات مشتری اعم از داخلی یا خارجی و انجام سنجشهای کمی مبتنی بر روشهای علمی و آماری ارتقای کیفیت را باعث می شود. ارتقای واقعی با درک صحیح عملکرد فرآیندها و نظام مند کردن آنها حاصل می شود و نه با نصیحت کارمندان.

4-لازمة TQM ارزیابی ها و سنجشهای علمی عملکرد فرآیندهاست. ارتقای کیفیت و سنجش دو روی یک سکه اند. اصولاً در بارة چیزی که سنجش نشود نمی توان حرف زد. تنها با روشهای علمی و آماری می توان نقایص را کشف و درجه و شدت آنها را تعیین نمود. بعلاوه پس از اتخاذ تصمیمات اصلاحی، مؤثر واقع شدن آنها با  ارزیابی ها و سنجشهای علمی تایید می شود.

5- لازمة TQM تعهد مدیریت است. مدیران در مورد نقایص و عدم کیفیت صدرصد مسئولند. آنان باید با تفویض اختیار، و نیز تقویت و حمایت از کارکنان، محیطی را بوجود آورند که ایجاد تغییر سودمند و ارتقاء در آن ممکن باشد. معمولاً سیستمها در برابر تغییرات مقاومت درونی نشان می دهند. شکستن این مقاومت جز با جلب مشارکت و ایجاد انگیزه و علاقه مندی میسر   نمی شود. بعلاوه تأمبن منابع، برنامه ریزی بلند مدت، آموزش کارکنان و مهمتر از همه قدرت و اختیار بخشیدن به آنها از وظایف مدیریت است.

6- رضایت کاربران و مشتریها هدف نهایی است. محورتمام فعالیتهای TQM تأمبن نیازها و انتظارات مشتریان است. در آزمایشگاه تشخیص طبی پزشکان و بیماران استفاده کنندگان از خدمتند و گشودن باب گفتگو و جمع آوری اطلاعات لازم از خواسته های ایشان به درک متقابل و ارتقاء آزمایشگاه می انجامد.

7- ارتقاء کیفیت فرآیندی است که پایان ندارد. کمال گرا بودن انسان، افزایش سطح انتظارات و خواسته هایش را موجب می شود. لذا کیفیت مطلوب در نزد مشتریان پدیده ای ایستا نیست و تکامل می یابد. در TQM تشخیص و تعیین نیازهای فعلی و پیش بینی آن در آینده پیگیری می شود. اجزاء هر سیستم در تقابل پویا با یکدیگرند و لذا همواره فرصتهایی برای ارتقاء عملکرد بوجود می آید که باید انها را شناخت و استفاده کرد.

در شکل 2 اصول و مفاهیم TQM بصورت فرآیند مدیریت کیفیت به نمایش درآمده است.

 

چارچوب سنتی مدیریت کیفیت در آزمایشگاه تشخیص طبی بر روی برقراری فرآیندهای آزمایشگاهی کیفیت(QLP)، کنترل کیفیت(QC)، و اخیراً تضمین کیفیت(QA) تاکید دارد. QLP مشتمل است بر فرآیندهای آنالیتیک، همینطور سیاستهای عام، و اعمال و روشهایی که تعیین کنندة چگونگی انجام همة جوانب کارند. QC بر روشهای کنترل آماری و نیز روشهای چک غیرآماری نظیر آزمونهای خطی بودن، چک معرفها و استانداردها و بازبینی دما تاکید دارد. QA هم اکنون بطور عمده سنجشها و بازبینی های گسترده تر عملکرد آزمایشگها سروکار دارد، مثل زمان انجام آزمایش، شناسایی نمونه، شناسایی بیمار، و کاربرد و استفادة آزمایش. برای اینگونه فعالیتها کاربرد نام "بررسی کیفیت" به جای تضمین کیفیت مناسب تر است، زیرا ارزیابی کارآیی به تنهایی باعث ارتقاء فرآیند نمی شود و مشکلات اغلب هنگامی کشف می شوند که اثر سوء خود را بر جای گذارده اند، بنابراین تضمینی وجود ندارد. وقتی می توان کیفیت را تضمین کرد که با ارتقاء کیفیت(Quality Improvement=QI) ریشة مشکلات را شناخت و از طریق طراحی کیفیت(QP) برطرف نمود یا آنکه QC آنقدر مشکلات را سریع کشف نماید که از تبعات سوء آنها پیشگیری شود.

جهت ایجاد ساختار پیشرفته ای از مدیریت کیفیت، باید مؤلفه های QI وQP نیز برقرار گردند که در واقع چارچوب TQM کامل می شود. QI تأمبن کنندة فرآیندی سازمان یافته و منظم برای حل معزل است که به ریشه یابی مشکل و بافتن راه حل آن کمک می کند. QP نیز برای استانداردسازی راههای برخورد با مشکل، وضع روشهای پایش عملکرد، حصول اطمینان از مطابقت عملکرد با الزامات کیفیت، و مستند سازی QLP جدید لازم است. در نتیجه فرآیند جدید توسطQLP اجرا می شود، با QC و QA اندازه گیری و پایش و در صورت لزوم با QP بازنگری می شود. این پنج مؤلفه که در یک حلقة بسته با هم در تعاملند، چگونگی تحقق ارتقاء مستمر کیفیت(CQI) و لحاظ نمودن QA را در فرآیندهای آزمایشگاهی نشان می دهند.

کار گروهی

یکی از مشخصات محوری مدیریت مشارکتی، تشکل تیمهایی جهت طراحی، انجام و پایش امور است. کار گروهی علاوه بر ترغیب مشارکت افراد، هماهنگی و همکاری واحدهای سازمانی را نیز ممکن می سازد. بتدریج از ارتفاع نظام سلسله مراتبی سازمان کاسته شده و قدرت تصمیم گیری و اقدام از رأس به قاعده منتقل می گردد.

توصیة NCCLS برای اجرای TQM در آزمایشگاههای تشحیص طبی، برقراری سه   برنامة مکمل به قرار زیر است:

 الف) برنامة مدیریت گروه (team management) با هدف تشکیل و هدایت گروهها، مؤثر کردن آنها در تصمیم سازیها، ایجاد فرهنگ ارتقاء و بالفعل کردن کیفیت.

ب) برنامة طرح ریزی (planning) که با آن برنامة طراحی راهبردی (استراتژیک)، کیفیت راهبردی، و پیش بینی کیفیت نیز گفته می شود.

ج) برنامة ارتقاء (improvement) که در آن QA و QI پیگیری می شود.

بدیهی است برای اجرای این برنامه ها تشکیل تیمهای تخصصی و هماهنگی آنها لازم است.

روش عملی ارتقای فرآیند

برای ارتقای فرآیندها روشهای گوناگونی پیشنهاد شده است که هر سازمانی باید یکی از آنها را انتخاب کرده و آموزشهای لازم را به کارکنان بدهد. یکی از بهترین روشهای قابل  پیاده کردن در آزمایشگاههای تشحیص طبی، مدلFOCUS-PDCA  است. همانطور که در شکل 3 دیده می شود این روش واجد پنج مرحلة ابتدایی(FOCUS) و یک سیکل چهار مرحله ای است(PDCA).

عكسبرداري ميكروسكوپي با وسايل ساده 

مقدمه

      برای تمام افرادی که به نحوی با میکروسکپ کار می کنند ، مواقعی پیش می آید که تمایل می یا بند به نحوی صحنه ای را که در زیرمیکروسکپ شاهد هستند ، ثبت کنند ؛ مثلا ً از میدان میکروسکپی مورد مطالعه عکسبرداری کنند که به این عمل اصطلاحاًy   photomicrograpمی گویند. ثبت تصاویر موارد استفادۀ زیادی دارد، از جمله ایجاد بایگانی تصویری از نمونه های جالب توجه، مستند سازی امور تحقیقاتی ، به مشاوره گذاشتن موارد مشکوک با همکاران در سایرمراکز وغیره. معمولا ًبرای آنکه آزمایشگاه ها به انجام عکسبرداری میکروسکپی قادر شوند، به یک دستگاه میکروسکوپ مجهز به دوربین عکاسی نیازمند خواهند بود، زیرا(تصور برآن است) میکروسکپ های موجود درآزمایشگاه برای این منظور قابل استفاده نیست وخرید میکروسکپ دوربین دار اجتناب ناپذیر است. ولی قیمت این میکروسکپ ها گران است و برای آزمایشگاه هزینـۀ نسبتا ً زیادی در بردارد. به علاوه چنانچه آزمایشگاهی با صرف هزینه به خرید آنها مبادرت ورزد، همچنان با سایر میکروسکپ های خود، مانند میکروسکپ فلوئورسانس، میکروسکپ معکوس (inverted  microscope ) ، وهرنوع میکروسکپ دیگر موجود در آن آزمایشگاه نمی تواند عکسبرداری کند.

نکته دیگر اینکه چون معمولا ً نمی توان از دوربین نصب شده بر روی میکروسکپ  دوربین دار برای سایر موارد عکاسی استفاده کرد، ممکن است لازم باشد که فیلم مدت زیادی در داخل دوربین بماند تا به اتمام برسد .

یکی از دغدغه های فکری نگارنده از مدت ها قبل این بوده است که همان تصویری را که چشمان ما قادرند از درون عدسی چشمی ( 0ccular ) ببینند، لنز دوربین هم باید قادر به ثبت آن بر روی فیلم عکاسی باشد. لذا علاوه بر تجربیات عکاسی که از قبل داشت، مطالعات گسترده ای را در مورد اصول علمی عکاسی وبه خصوص فتومیکروگرافی انجام داد. حاصل این مطالعات و تجربیات معرفی روش عملی، ساده و بدون نیاز به تجهیزات خاص جهت عکسبرداری میکروسکپی است که جهت استفادۀ همکاران به شرح زیر با هر نوع دوربین و میکرو سکپ انجام پذیر است و از طریق آن می توان با وسایل ساده ونیز تمامی انواع میکروسکپ موجود در هر آزمایشگاهی به عکسبرداری پرداخت.

 وسایل لازم

1- میکروسکپ : هرنو میکروسکپ موجود در آزمایشگاه .

2- دوربین عکاسی : دوربین مورد استفاده می تواند از نوع معمولی یا" انعکاسی تک لنزی" (Single –Lense  Reflex  ) باشد .

3- فیلم عکاسی : فیلم عکاسی معمولی با حساسیت ASA100 ، رنگی یا سیاه و سفید .

لازم به ذکر است که می توان از فیلم اسلاید نیز برای تهیۀ اسلاید استفاده کرد.

4- سه پایۀ عکاسی .

روش

براي عكسبرداري موفقيت آميز ميكروسكپي يا فتوميكروگرافي بايد به سه عامل مهم توجه داشت. اين سه عامل عبارتند از :

  1. ثابت نگه داشتن دوربين در مقابل عدسي چشمي.
  2. تنظيم فاصله.
  3. تنظيم نوردهي.

در اينجا به بررسي و توضيح اين عوامل پرداخته خواهد شد :

 1) ثابت نگه داشتن دوربين : براي اين منظور مي توان از يك سه پاية عكاسي استفاده كرد؛ به اين نحو كه دوربين را بر روي سه پايه نصب كرده و سه پايه را روي ميز قرار مي دهيم، به طوري كه دهانة لنز دوربين درست در مقابل يكي از عدسي هاي چشمي ميكروسكپ و در فاصلة حدود 10 ميلي متري آن قرار گيرد (تصوير 1).

 2) تنظيم فاصله : مي دانيم كه ميكروسكپ ها تصوير نهايي را در بي نهايت تشكيل مي دهند، بنابراين لازم است حلقة تنظيم فاصله يا متراژ دوربين را روي بي نهايت، كه با علامت  مشخص مي شود، قرار دهيم.

مرحلة بعد تنظيم دقيق فاصلة دهانة لنز دوربين نسبت به عدسي چشمي ميكروسكپ است. تنظيم دقيق فاصله در دوربين هاي SLR بسيار آسان است زيرا تصوير مشاهده شده در منظره نما (visor)  دوربين به طور مستقيم از درون لنز دريافت مي شود و چنانچه تصوير واضح نباشد و يا از وسط داراي شكستگي باشد، به معناي تنظيم نبودن فاصله است. بايد توجه داشت كه براي تنظيم فاصله نبايد از حلقة تنظيم فاصلة لنز دوربين استفاده كرد، چون قبلاً آن را روي  گذاشته ايم. كافي است فاصلة خود دوربين را نسبت به ميكروسكپ اندکي تغيير دهيم تا فاصله تنظيم شود.

در مورد دوربين هاي معمولي، (غير SLR)، تصوير منظره نما از طريق لنز دريافت نمي شود، لذا نمي توان با روش مزبور فاصله را تنظيم نمود بلكه بايد به روش ديگري فاصلة دهانة لنز را نسبت به عدسي چشمي تنظيم كرد. براي اين منظور كافي است در حالي كه ميكروسكپ روشن و تصوير كانوني است، يك ورق كاغذ سفيد رنگ را بر روي عدسي چشمي قرار دهيم. مشاهده خواهيم كرد كه يك دايرة نوراني بر سطح كاغذ تشكيل مي شود. حال اگر كاغذ را آهسته از سطح عدسي چشمي دور كنيم، قطر دايرة نوراني به تدريج كم مي شود تا اينكه به حداقل خود مي رسد. از آن پس اگر فاصلة كاغذ را از لنز زيادتر كنيم، بر قطر دايرة نوراني افزوده خواهد شد. نقطه اي كه قطر دايره در حداقل مقدار خود است، نقطة كانوني تشكيل تصوير توسط ميكروسكپ بوده و دهانة لنز دوربين بايد دقيقاً در اين نقطه قرار گيرد.

 3) تنظيم نوردهي: يكي از مهم ترين مراحل در فتوميكروگرافي تنظيم مناسب مقدار نوري است كه بايد به سطح فيلم برسد. اصولاً در عكاسي معمولي سه عامل در تنظيم نوردهي دخالت دارند كه عبارتند از  الف) شدت نور سوژه، ب) اندازة قطر ديافراگم دوربين، و ج) مدت زمان باز ماندن شاتر دوربين. در فتوميكروگرافي نيز همين سه عامل در تنظمي نوردهي دخيل هستند كه بايد به طرق زير آنها را به خوبي تنظيم كرد : 

 الف) شدت نور سوژه : نور سوژه در عكسبرداري میکروسکپی توسط منبع نوري ميكروسكپ تنظيم مي گردد كه توصيه مي شود در حداكثر مقدار خود باشد. به علاوه در بزرگنمايي هاي بيشتر ميكروسكپ، (*400 و *1000)، بايد توسط كندانسور نيز شدت نور را زياد كرده و به حداكثر خود رساند تا عكس روشن و واضحي گرفته شود.

 ب) تنظيم ديافراگم : در روي حلقة تنظيم ديافراگم كه روي لنز دوربين قرار دارد، اعدادي وجود دارد كه معمولاً 16، 11، 8، 6/5، 4، 8/2، را شامل مي شود. بسته به نوع دوربين و لنز ممكن است اعداد بيشتر از 16 يا كمتر از 8/2 نيز وجود داشته باشد. نكتة مهم اين است كه قطر ديافراگم با اين اعداد رابطة معكوس دارد. در فتوميكروگرافي ديافراگم دوربين را بايد تا حداكثر ممكن باز، يعني حلقة تنظيم ديافراگم را روي كمترين عدد تنظيم كرد.

 ج)مدت زمان باز ماندن شاتر : شاتر پرده اي است كه با فشرده شدن دكمه آزاد كنندة شاتر (دكمة اصلي براي گرفتن عكس) به كنار رفته و باعث برخورد نور به فيلم مي شود. در عكاسي معمولي مدت زماني كه شاتر اجازة برخورد نور به سطح فيلم را مي دهد از اهميّت زيادي برخوردار است و به شدت نور عبور داده شده از ديافراگم بستگي دارد. در فتوميكروگرافي نيز اين مسأله صادق است. چنانچه از دوربين هاي SLR استفاده شود، كافي است از حالت خودكار (انتخاب زمان باز ماندن شاتر) استفاده كنيم، زيرا در اين نوع دوربين ها نورسنج دوربين در داخل لنز قرار گرفته و بر حسب شدت نور ورودي به لنز، بهترين زمان را براي بازماندن شاتر انتخاب مي كند. ولي اگر از دوربين هاي معمولي استفاده شود، نمي توان به نورسنجي خودكار اعتماد كرد، زيرا نورسنجي در اين دوربين ها به صورت TTL انجام نمي شود و لذا زمان انتخاب شده براي شاتر مناسب فتوميكروگرافي نخواهد بود. در اين موارد بهترين كار تنظيم دستي زمان باز ماندن شاتر به صورت تجربي است. مثلاً مي توان براي عكسبرداري از هر شان ميكروسكپي زمان هاي مختلفي براي شاتر انتخاب كرد (زمان هاي 1 تا 250/1 ثانيه). با يادداشت كردن زمان انتخاب شده براي هر عكس و مقايسة آنها پس از چاپ عكس ها، مي توان به بهترين زمان شاتر پي برد.

نكات مهم

براي حصول نتايج بهتر رعايت نكات عمومي ذيل توصيه مي شود :

1-    به منظور جلوگيري از ورود نورهاي اضافي محيط به داخل لنز دوربين، بايد هنگام عكسبرداري پارچة تيره اي را بر روي لنز دوربين و عدسي چشمي ميكروسكپ قرار داد.

 2-    در هنگام گرفتن عكس فشار انگشت روي دكمة شاتر باعث تكان خوردن دوربين شده و از وضوح عكس به شدت مي كاهد. لذا بهتر است از دكلانشور (وسيله اي كه به دكمة شاتر يا محل ديگري از دوربين متصل مي شود و از انتقال لرزش دست به دوربين جلوگيري مي كند)، استفاده شود. چنانچه دكلانشور در دسترس نباشد، مي توان از « زمان گير خودكار » دوربين (self timer) استفاده كرد. به كار اندازي اين وسيله معمولاً باعث مي شود كه ده ثانيه بعد، يعني زماني كه ديگر دست با دوربين تماسي ندارد، عكس گرفته شود.

 اميد است همكاران عزيز و علاقه مند با به كار بستن روش ها و توصيه هاي سادة ارائه شده، بتوانند از اسلايدهاي ميكروسكوپي خود عكس هاي خوبي تهيه كنند و نياز آزمايشگاه هاي كشور از خريد ميكروسكپ هاي دوربين دار رفع شود و نيز از ميزان واردات اين وسايل كاسته شود كه اين خود گامي است در جهت استقلال و خودكفايي كشور.

بديهي است كه تكرار و كسب تجربه به بهبود هر چه بيشتر عكسبرداري خواهد انجاميد. در آزمايشگاه پژوهشكدة بيوتكنولوژي سازمان پژوهش هاي علمي و صنعتي ايران، فتوميكروگرافي به روش ياد شده هم انجام مي شود.

همكاران محترم مي توانند سؤالات، نتايج تجربيات و پيشنهادهاي خود را در اين زمينه به آدرس تهران، خيابان انقلاب، خيابان فرصت، شماره 27 ، سازمان پژوهش هاي علمي و صنعتي ايران، پژوهشكده بيوتكنولوژي، دكتر محمدرضا بختياري، ارسال كنند

استفاده از منابع اطلاعات فناوری در طب آزمایشگاهی

فناوری را می توان در مقایسه با علم بخوبی تعریف نمود. علم عبارت است از آنچه که بشر با مطالعه چیستی پدیده های عالم بدست می آورد. در مقابل فناوری تواناییهای بشر است در بکارگیری علوم برای رفع نیازها و ارتقاء سطح زندگی خود. به دیگر عبارت علم حاصل کشفیات است ولی فناوری حاصل اختراعات است. دانشمندان معمولاً کشفیات خود از عالم را از کهکشانها گرفته تا ملکول و اتم در مجلات و کنفرانسهای علمی منتشر می­کنند و این منابع مهمترین ابزار برای کسانی است که در جستجوی این دستاوردها هستند. اما فناوران از تولیدکنندگان پیچیده ترین ابزارها گرفته تا مخترعین موثرترین روشها اطلاعات خود را معمولاً در مجلات علمی منتشر نمی کنند.

در علوم پزشکی و آزمایشگاهی نیز این امر صادق است و جستجوگران و محققانی که در پی آخرین کشفیات در این حوزه­ها هستند می توانند به بانکهای اطلاعاتی پزشکی مانند مدلاین مراجعه نموده و به مقصود خود برسند. ولی آن دسته از افرادی که در پی یادگیری فناوریهای پزشکی جهت تولید یا ارتقای ابزار یا روشهای تشخیصی یا درمانی جدید می باشند، نظیر فعالین حوزه­های مهندسی پزشکی، تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی، بیوتکنولوژی و سایر تکنولوژیهای مرتبط، هر قدر بیشتر در مجلات علمی مربوطه جستجو کنند کمتر می­یابند، چون همانگونه که گفته آمد اصولاً منابع اطلاعات فناوری کمتر مجلات علمی است.

اطلاعات فناوری را می توان در منابع اصلی خود مانند پتنتها، استانداردها، مونوگرافها و آنچه که توسط شرکتهای سازنده افشا می گردد یافت. جستجو در این منابع مهارتهای خاص خود را طلب می کند که در  پستهای بعدی به پاره ای از آنها اشاره خواهد شد.

پري اکلامپسي

تعريف

پري اکلامپسي نشانگاني است ميکروآنژيوپاتيک با علت نامشخص که در 5 تا 8 درصد خانمهاي باردار بدون سابقه پرفشاري خون پس از هفته 20 بارداري رخ مي­دهد.

بنا بر تعريف [0]NHBPEP امريکا پري اکلامپسي با خصوصيات زير مشخص مي­شود:    

1- پرفشاري خون (فشار سيستوليک برابر يا بيشتر از 140 ميلي متر جيوه يا فشار دياستوليک برابر يا بيشتر از 90 ميلي متر جيوه)

2- پروتئينوري (بيشتر از 300 ميلي گرم در ليتر نمونه ادرار 24 ساعته)

[0] National High Blood Pressure Education Program

فاکتورهاي خطر

  • ريسک فاکتورهاي ابتلا به پري اکلامپسي عبارت است از:
  • بارداري اول
  • پرفشاري مزمن خون
  • بيماري کليوي
  • نشانگان آنتي فسفوليپيد
  • ديابت
  • چاقي
  • بالا بودن سن
  • ترومبوفيلي
  • پري اکلامپسي در بارداريهاي قبلي

بيماريهايي که در تشخيصهاي افتراقي پري اکلامپسي مطرح است عبارتند از:

  • لوپوس اريتماتوس منتشر
  • ITP: Idiopathic Thrombocytopenic Purpura
  • TTP: Thrombotic Thrombocytopenic Purpura
  • HUS: Hemolytic-Uremic Syndrom
  • کلستاز بارداري
  • بيماري کبد چرب

پاتوفيزيولوژي

اختلالاتي که در پري اکلامپسي ديده مي­شود به قرار زير است:

  • حمله غيرطبيعي جفت به تروفوبلاست به علت به هم خوردن تعادل فاکتورهاي پروآنژيوژنيک و آنژيوژنيک
  • کم شدن خونرساني به جفت که در رشد جنين اختلال ايجاد مي­کند همينطور ممکن است باعث اليگوهيدرامنيون و پاره شدن جفت ­شود.
  • به علت برهم کنش مواد مختلف وازواکتيو مانند پروستاسيکلين، ترومبوکسان A2، نيتريک اکسيد و آندوتلينها وازواسپاسم بخصوص در کليه و کبد رخ داده و موجب اختلال در عملکرد آنها مي­شود.
  • تغييرات هماتولوژيک عبارت خواهد بود از تغليظ خون، ترومبوسيتوپني و هموليز.
يافته هاي آزمايشگاهي

1- مارکرهاي کبدي:

  • آنزيمهاي کبد: در فعاليت ALT و AST معمولاً تا دو برابر افزايش ديده مي­شود. فعاليت آنزم LDH افزايش مي­يابد که مي­تواند از منشاء کبد (بيشتر ايزوآنزيم LD5) و/يا ناشي از هموليز باشد (LD1 و  LD2).
  • بيليروبين: بيليروبين نيز افزايش مي­يابد که بيشتر ناشي از هموليز است.

 2- مارکرهاي کليوي

  • پروتئينوري: پروتئينوري در پري اکلامپسي از نوع گلومرولي و بيشتر آلبومين است. در رسوب ادرار سيلندرهاي هيالن و گرانولار ظريف ديده مي­شود.
  • اوره، کراتينين و اسيد اوريک: در پري اکلامپسي افزايش خفيف تا متوسطي در غلظت اوره ( >15 mg/dL) و کراتينين ( >0.8 mg/dL ) ديده مي­شود. معمولاً افزايش اسيد اوريک شديد است.
  • اليگوري: اليگوري ( <0.8 mL/24h ) معمولاً در موارد شديد بيماري رخ مي­دهد.    در موارد شديد اختلالات بينايي و مغزي، ادم ريه، درد شکم (RUQ)، نارسايي کبد، ترومبوسيتوپني ( <100 K/μL ) ديده بروز مي­کند.

 آزمايشهاي پيش بيني کننده (غربالگري) پري اکلامپسي

در يک دهه گذشته مارکرهاي بيوشيميايي و بيوفيزيکي زيادي براي پيش بيني احتمال ابتلا به پري اکلامپسي پيشنهاد شده است. مانند تعيين فاکتورهاي انژيوژنيک در خون، تعيين فاکتور رشد جفت[1]، پروتئين-13 جفتي[2]، پروتئين A پلاسمايي همراه با بارداري[3]، تيروزين کيناز شبيه [4]fms، آندوگلين[5] (نوعي گيرنده غشايي لازم براي آنژيوژنز) و دي متيل آرژينين[6] (مارکري براي آترواسکلروز).



[1] Placental Growth Factor

[2] Placental Protein-13

[3] Pregnancy-Associated Plasma Protein A

[4] fms-like Tyrosine Kinase-1

[5] Endoglin

[6] Dimethyl-Arginine

اما مي توان گفت تا کنون هيچ تست غربالگري آزمايشگاهي دقيق، قابل اعتماد و مقرون به صرفه اي معرفي نشده است.

قابل اعتماد ترين تستي که امروزه براي پيش بيني ابتلا به پري اکلامپسي به کار مي رود عبارت است از سرعت سنجي عبور خون در شريانهاي رحم به روش داپلر[7].

 خاتمه بارداري

در صورتي که هر زمان در طول بارداري حالات زير تشخيص داده شود بايد بارداري را پايان داد:

  • اکلامپسي
  • نشانگان هلپ  [8]
  • پاره شدن جفت
  • الگوي نامناسب در ضربان قلب جنين
  • ادم ريوي
  • پرفشاري شديد خون (فشار سيستوليک 160 يا بيشتر و/يا فشار دياستوليک 110 يا بيشتر
  • نارسايي پيشرونده کليه
  • سردرد دائمي
  • اختلالات بينايي
  • درد اپي گاستريک

[7] Doppler Velocimetry of the Uterine Arteries

[8] Hemolytic anemia, Elevated Liver enzymes, Low Platelet count


HELLP

لینک
آخرين مطالب کریسمس مبارک عضوین انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی IFCC جایگاه ایران در نوآوری و رقابت پذیری جهانی در رثای مسعود مسعود رفت..... سخنان مهم رییس جمهور انقضای پتنت Ritonavir اظهارنظر کارشناسی درباره: طرح استفساریه بند د ماده 4 قانون ثبت اختراعات انقضای پتنت های دارویی - هفته دوم ژوئن 2013 افتتاح آزمایشگاه پزشکی بیوتک
کلمات کلیدی وبلاگ compulsary licsencing (۱) diabetes (۱) dr mohammad reza bakhtiari (۱) gci (۱) gii (۱) tqm (۱) trips (۱) آزمایشگاه تشخیص طبی (۱) آموزش (۱) اختراعات دارویی (۱) استفساریه بند د (۱) اصلاحات (۱) انجمن دکتری علوم آزمایشگاهی (۱) برنامه های مدون (۱) بیماری (۱) بیوتکنولوژی (۱) پتنت (۱) پیوندهای مفید (۱) تایید گواهی بازآموزی (۱) تخیل (۱) تریپس (۱) تمدید پروانه مسئولیت فنی (۱) ثبت ژن (۱) حمایت از فرش دستباف (۱) خدمات آزمایشگاهی (۱) خیال پردازی (۱) دسترسی به دارو (۱) دنیای سوفی (۱) دوره های آموزشی (۱) دیابت (٢) دیابت ملیتوس (۱) رقابت پذیری (۱) روز جهانی مالکیت فکری (۱) روز حهانی دیابت (۱) زیست فناوری (۱) سازمان ملی (۱) شاخص نوآوری (۱) طب آزمایشگاهی (۱) علوم آزمایشگاهی (۱) عوارض (۱) فلسفه (۱) فناوری (۱) قانون ثبت اختراعات (۱) لینکهای مفید (۱) مالکیت صنعتی (۱) مالکیت فکری (۳) مجلس (۱) مدیریت جامع کیفیت (۱) نقد قانون ثبت اختراع (۱) نوآوری (۱) نورودژنراتیو (۱) همایش حقوق مالکیت صنعتی (۱) هموگلوبین a1c (۱) کارشناسی (۱) کنگره ارتقاء کیفیت (۱) کنگره ژنتیک (۱)
پيوندها American Society for Clinical Laboratory Science -ASCLS Annals of Laboratory Medicine Bio Med Cenrtal Clin Chem Archive CLSI Convention on Biological Diversity Eur-Lex EUROIMMUN Find Medical Associations & Societies in the U.S.A Global Competitiveness Report Global Innovation Index Highwire Stanford University Intech Interactive Health Tutorials International Property Rights Index International Union for Conservation of Nature Iranian Biomedical Journal IUCN Red List of Threatened Species Lab Tests Online LabMedicine Laboratory Organizations & Associations LABORATORY SCIENCE RESOURCES Longman Dictionary of Contempory English Medscape MIT Open Course Ware National Center for Biotechnology Information Nature Medicine Phlebotomy Reference Laboratory Services for Health Care Organizations Social Science Research Network The Internet Picture Dictionary Thyroid Disease Educational Library Unit Conversions Vitamin Update WHO Publications Your Medical Detective ادراه ثبت اختراعات ايران آزمايشگاه مرجع سلامت آزمون میرز-بریگز ( MBTI ) انجمن بيوشيمي ايران انجمن دكتري علوم آزمايشگاهي ايران انجمن زبانشناسي ايران پيش بيني وضعيت هواي تهران تبيان خاطرات مهاجرت برای پسرمان خليل احمدي دانلود کتاب های صوتی درگاه خدمات الكترونيك ايران ديكشنري دیوان حافظ راز آفرینش راوي حکايت باقي زبان و ترجمه سايت مالكيت فكري سازمان پژوهشها شجرياني ها شهربَراز طرح حمایت از ترویج مالکیت فکری فال حافظ فرانسه و زبان فرانسوی قرآن کريم قنبري ماشين حسابي مجله اينترنتي برترينها مجله تشخيص آزمايشگاهي محاسبه قد و وزن مناسب محمد حسین نعیمی مرکز تحقيقات بيماريهاي کليوي و مجاري ادراري میلاد ربانی اصفهانی نقد فيلم نهج البلاغه Better Medicine
How open is innovation? • Article
Research Policy, Volume 39, Issue 6, 1 July 2010, Pages 699-709
Dahlander, L.; Gann, D.M.