جایگاه ایران در نوآوری و رقابت پذیری جهانی

این مقاله در شماره 3411 روزنامه دنیای اقتصاد (دوشنبه 13 بهمن 1393) به چاپ رسیده است.

نوآوری در معنای عام خود عبارت است از فرآیند تبدیل ایده یا اختراع به کالا یا خدمت بطوریکه ارزش بیافریند و/یا مشتری برای آن پول بپردازد. به عبارت دیگر کالا یا خدمتی که در حوزه های فناوری یا سایر حوزه ها برای اولین بار مطرح شده و درآمدزایی ایجاد کند، نوآوری محسوب می شود. حال چنانچه کل نوآوری هایی را که در یک کشور ایجاد شده و برای کشور ثروت آفرینی کرده در نظر بگیریم، می تواند عاملی باشد برای جایگاه ارتقای آن کشور در بازار رقابت جهانی. اما نوآوری تنها یکی از عواملی است که رقابت پذیری کشورها را در سطح بین المللی افزایش می دهد وعوامل مهم دیگری نیز مطرح است.

مجمع جهانی اقتصاد هر ساله کشورها را به لحاظ رقابت پذیری در سطح بین المللی با یکدیگر مقایسه و در گزارشی موسوم به گزارش GCI[1] رتبه بندی می­ کند. همانطور که ذکر شد در رقابت کشورها با یکدیگر عوامل دیگری به غیر از نوآوری مطرح است که عبارتند از نهادها و زیرساختها، بهداشت و آموزش پایه، ساختار اقتصاد کلان، آموزش عالی، حجم و کارایی بازار کالا و کار، کارایی بازارهای مالی، و ظرفیت های جذب فناوری. این عومل علاوه بر نوآوری در گزارش GCI مد نظر قرار گرفته و در رتبه بندی نقش دارند. بطور کلی می توان گفت اساس مقایسه کشورهای جهان در این گزارش 114 شاخص در 12 طبقه می باشد.

البته خود عامل نوآوری نیز به دلیل اهمیت خاصی که دارد مبنای دیگری است برای مقایسه کشورها با یکدیگر که حاصل این مقایسه را سازمان جهانی مالکیت فکری به همراه دو نهاد بین المللی دیگر هر ساله در گزارش GII[2] بیان می کنند. این گزارش خود بر مبنای 81 شاخص در 7 طبقه (2 طبقه برای بروندادها و 5 طبقه برای ورودی های نظام نوآوری) تنظیم می شود. نحوه رتبه بندی کشورها درGII  بر اساس محاسبه نسبت نمره بروندادهای نظام نوآوری هر کشور به نمره ورودیهای آن انجام شده و به این ترتیب یک مقدار عددی برای آن محاسبه می شود. در نتیجه هر قدر این عدد بزرگتر باشد امتیاز بالاتری منظور خواهد شد و کشور رتبه بهتری کسب خواهد نمود.

اگر بخواهیم وضعیت و جایگاه ایران را در این دو ارزیابی بین المللی بررسی کنیم رویکردهای گوناگونی می توانیم داشت. از یک سو می توان در آخرین گزارش هر یک از آن دو، رتبه ایران را در مقایسه با سایر کشورها از نظرگذراند و یا رتبه ایران را در آخرین گزارش هر یک از آن دو نسبت به سال (های) قبل بررسی کرد.

در حالت اول با مراجعه به گزارش GII 2014 رتبه نوآوری در ایران از میان 143 کشور 120 گزارش شده است (سویس رتبه 1 و سودان رتبه 143). رتبه ایران در  GII 2013درمیان 142 کشور 113 بوده است. یعنی مع ­العصف در شاخص نوآوری از 2013 تا 2014 هفت پله سقوط کرده ایم. این در حالی است که کشور های همسایه در همین مدت افزایش رتبه داشته اند. به عنوان مثال شاخص GII در همین دوره برای ترکیه از 68 به 54 (14 رتبه صعود) و برای کشور آذربایجان از 105 به 101 (4 رتبه صعود) رسیده است.

اگر بخواهیم سقوط هفت پله ­ای ایران را آسیب شناسی نماییم باید بررسی شود در کدامیک از انواع هفتگانه شاخصهای GII نسبت به سال قبل افت بیشتری داشته ایم. با نگاهی اجمالی به گزارش می توان دریافت کشور به ترتیب در زیرشاخصهای بروندادهای دانشی و فناورانه (17 رتبه سقوط)، کارایی تجاری (16 رتبه سقوط)، و کارایی بازار (6 رتبه سقوط) بیشترین افت را داشته است. تنزل رتبه در زیرشاخص بروندادهای دانشی و فناورانه بیشتر به علت کاهش در تولید محصولات با فناوری متوسط و بالا و در نتیجه افت تاثیر دانش در تولید ثروت بوده است. نکته بسیار جالب توجه این است که در همین دوره تولید مقالات علمی در کشور یک رتبه و متوسط تعداد ارجاعات به مقالات محققین کشور (H index) پنج رتبه افزایش داشته است. به عبارت دیگر صعود رتبه تولید مقالات (حتی مقالات با کیفیت) در کشور نتوانسته به ایجاد درآمد از دانش بی انجامد که این واقعیت تایید کننده نظرات برخی کارشناسان و نیز جناب آقای دکتر روحانی رییس جمهور محترم در برخی از سخنرانیهای سال جاری خود مبنی بر عدم لزوم تمرکز بیش از حد بر تولید مقاله حداقل در بخشهای علوم کاربردی و فناوری است.

همین گزراش نشان می دهد افت 16 پله ای کارایی تجاری بیشتر مربوط است به کاهش شدید انتقال فناوری به داخل کشور (39 پله سقوط) که تحریم ها علت اصلی آن است. یکی دیگر از علل بدتر شدن کارایی تجاری افت بکارگیری نیروهای دانشی است (24 پله سقوط) که می توان مهاجرت نخبگان را یکی از علل مهم آن دانست.

مقایسه وضعیت نوآوری در ایران نسبت به سال گذشته و مشاهده این کاهش تاسف بار رتبه نشان می دهد که مسئولین دلسوز و سایر آحاد جامعه باید در برنامه ریزی و اجرا با استفاده از اطلاعاتی نظیر آنچه گفته آمد نقاط آسیب پذبر کشور را شناسایی و چاره اندیشی کنند. بخصوص اهمیت این وظیفه ملی وقتی روشن تر می شود که بدانیم کشورهای همسایه به لحاظ تقویت شاخص های نوآوری و ثروت افزایی از دانش در حال پیشی گرفتن از ما هستند.

البته نباید دچار یاس ناتوان کننده شد بلکه باید به نکات مثبت و پیشرفتهای کشور در بعضی زمینه ها هم توجه و سعی بر تقویت آنها داشت. به عنوان مثال علی رغم تمام محدودیتهایی که در سالهای اخیر برای کشور مطرح بوده، در گزارش اخیر رقابت پذیری بین المللی یا  GCI 2014 رتبه ایران در میان 144 کشور 83 بوده (سویس رتبه 1 و گینه 144) و نسبت به گزراش سال قیل یعنی GCI 2013 با رتبه 82 از میان 148 کشور سقوط چندانی نداشته و یا حتی بطور نسبی رتبه کشور کمی بهتر هم شده است. البته رتبه ایران در GCI 2012 برابر با 66 بوده که نسبت به دو سال اخیر رتبه به مراتب بهتری بوده است.

با مطالعه و تحقیق بیشتر بر روی گزارش رقایت پذیری جهانی می توان دریافت که در برخی از شاخصها ایران بهترین کشورهای دنیا محسوب می شود و رتبه تک رقمی دارد. به عنوان مثال در مورد شاخص عدم شیوع عفونت HIV ایران حائز رتبه یک است. یا در مورد میزان ورود کودکان به آموزش ابتدایی رتبه ایران 5 است. از سوی دیگر در مورد بعضی دیگر از شاخصها جزء بدترین کشورهای دنیا طبقه بندی می شویم که اگر بخواهیم به مهمترین آنها اشاره کنیم می توان شاخص میزان تعرفه های تجاری (گمرکی) را نام برد که رتبه آخر را در بین 144 کشور داریم. اثر مخرب این رتبه ضعیف در صنعت خودرو کاملا مشهود است به این صورت که در ایران بالاترین تعرفه ها برای واردات خودرو اعمال می شود (که ظاهرا برای حمایت است) ولی اثرات منفی آن رقابت ناپذیری صنعت خوردرو کشور در بازار جهانی صادرات خودرو بوده است.   

به عنوان جمع بندی می توان گفت همانطور که از گزارش های سال 2014 مشخص است وقتی تنها نوآوری ملاک باشد رتبه ایران در بین 143 کشور جهان 120 است که اصلاٌ رتبه خوبی نیست اما وقتی معیار رقابت پذیری جهانی باشد که نوآوری تنها بخشی از آن بوده و شاخصه های دیگری نیز در آن مطرح است، رتبه ایران در بین 144 کشور 83 گزارش می شود که رتبه متوسطی است ولی به هر حال در مقایسه با کشورهای همسایه مانند ترکیه (با رتبه 45) رتبه مقبولی نیست.

مطالعه و مداقه بر روی این گونه گزارشات می تواند به آسیب شناسی موانع توسعه در ایران کمک قابل توجهی بکند. به هر حال برنامه ریزی و تلاش بسیار زیاد برای افزایش رقابت پذیری کشور در دنیای امروز لازم است که از رهگذر آسیب شناسی و چاره اندیشی عبور می کند. اهتمام به این دو امر از مهمترین و حیاتی ترین وظایف محققین، متخصصان و سیاستگذاران کشور همیشه سرفراز ایران محسوب می شود.

منابع:

1)  The Global Competitiveness Report, 2014–2015, World Economic Forum

2)  The Global Innovation Index, 2014, World Intellectual Property Organization 


[1] Global Competitive Index

[2] Global Innovation Index

/ 3 نظر / 176 بازدید
نمايشگاه هاست www.hostexhibition.com

با سلام به شما دوست عزيز : از سايت من ديدن کنيد براي شما يک پيشنهاد خوب دارم تبديل و بلاگ شما به سايت دائمي هاستينگ رايگان هديه ما به شما با من در تماس باشين يا هو اي دي host_iran هاست,هاست رايگان,هاستينگ,فروش هاست,خريد هاست,سرور مجازي,وي پي اس ---------------------------------------------------- يک سايت جديد براي اپلود فايل ها و عکس ها بدون محدوديت مي توانيد عضوش بشين و تا يک ترا بايت فضاي رايگان داشته با شيد تازه در ازاي دانلود هر فايلتون هم و يا معرفي زير گروه که عضو ويزه سايت شوند پول در بيارين و تا روزانه 20 دلار در امد داشته باشين .... براي دانلود از لينک هاتون لينک مستقيم تو وبلاگتون بزاريد و کلي امکانات ديگه دوست داشتين حتما به ما سر بزنيد updap.com با تشکر[گل] [گل]

افزايش بازديد واقعي

سلام به مدير خلاق اين وبلاگ براي افزايش بازديد وبلاگت فکري کردي؟ اگه ميخواي خيلي آسون و بي دغدغه آمارت بالا بره بيا خودت رو توي صفحه ما لينک کن . قول بهت ميدم ظرف مدت کوتاهي بازديدت دو برابر ميشه. يه بار امتحان کن موفق باشي